„0 tyle się zmieniła, że co dotychczas tylko ustnym było wezwaniem, teraz nabrało mocy formalnej
1 zostało wyrażone na piśmie. Miał więc lżejsze barki, odjęto Mu ciężar decyzji i uwolniono z odpowiedzialności. Śledziłem z pilną uwagą każdy Jego gest, wiedząc, jak brzemienne godziny musi przeżywać Wódz Naczelny przed wydaniem rozkazu o kapitulacji.
Przypatrywał mi się wzrokiem szczegójnym, z osobliwym uśmiechem — po czym wymienił nazwisko owego wysłannika. Uchyliłem spojrzenia był to ten sam delegat od Sejmu, który dwadzieścia lat temu, w czasie pierwszej kampanii na Wschodzie, przybył do dowództwa i skarżył Go o zdradę na rzecz Rosji. — Spodobały mu się pawie w pałacowym parku — rzucił półgłosem, wytrząsając fajkę. I wtedy rzekł mi o liście.
Muszę tu przytoczyć ową sprawę, tylekroć poruszaną w różnych publikacjach i stanowiącą przedmiot rozlicznych domysłów. Twierdzi się mianowicie, iż na parę dni przed decyzją otrzymał był list odręczny, którego treść wpłynęła na Jego postanowienie. Wyrażano też różne hipotezy co do osoby korespondenta i tajemniczych okoliczności,
w jakich list ten został mu dostarczony — usiłując narzucić przekonanie, iż za Jego czynem stała wola Cesarza Francuzów, a list zawierał rozkaz połączenia się z la Grandę Armee. Otóż poczuwam się do obowiązku stwierdzić, że są to bajki wierutne list ów znajduje się w moim posiadaniu. Wzgląd na osoby zmarłe i żyjące nie pozwala mi go ujawnić w całości, mogę wszelako nadmienić, iż skreślony był ręką kobiecą i treści zaszyfrowanej. Pisano w nim ,Mówią, że Joachim pragnie się połączyć z Bankierem, lecz przyjaciele wiary temu nie dają... Na końcu zaś, w miejsce rzekomych słów Cesarza wzywających Go do wymarszu z korpusem na Drezno, dopisano ,Na Boga, co zamierzasz Zastanów się jest niewypłacalny! Gdybyś to zrobił, jeszcze za sto i dwieście lat będą Cię rozgrywać jak kartę przeciw rozumowi! Własnoręcznie te zdania przepisuję.“(7)